Zgrupowanie nr 1 Okręgu Wilno Armii Krajowej
Zgrupowanie nr 1 Okręgu Wilno Armii Krajowej stanowiło kluczowy element sił zbrojnych tej organizacji w czasie II wojny światowej. Jego żołnierze odegrali istotną rolę w operacji Ostra Brama, która miała miejsce na terenie Wilna. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej historii formowania zgrupowania, jego strukturze, działaniach oraz osobom, które je tworzyły.
Formowanie i zmiany organizacyjne
W końcu kwietnia 1944 roku, na podstawie rozkazu Komendy Okręgu „Wiano”, rozpoczęto organizację Zgrupowania nr 1 w ramach Armii Krajowej na obszarze inspektoratów A, BC i F. Dowództwo nad zgrupowaniem objął major dypl. Antoni Olechnowicz, posługujący się pseudonimem „Pohorecki”. Od samego początku zgrupowanie przeszło przez szereg reorganizacji i przekształceń, które miały na celu dostosowanie struktury do dynamicznych warunków frontowych.
Na mocy rozkazu operacyjnego wydanego 26 czerwca 1944 roku przez Komendanta Okręgu, Zgrupowanie nr 1 zostało przekształcone w Zgrupowanie Bojowe nr 1 „Wschód”. Nowa struktura zgrupowania składała się z kilku brygad, w tym z 3 Brygady oraz Oddziału Osłonowego nr 1. Do składu dołączono także 8. i 13. Brygadę ze Zgrupowania AK nr 3 oraz oddziały z Okręgu Nowogródzkiego.
W dniu 7 lipca dowódca zgrupowania wydał rozkaz rozwiązania oddziałów i przejścia do konspiracji. Choć początkowo wykonano go w odniesieniu do 8 Brygady, to wkrótce także inne jednostki, takie jak 7 Brygada i Oddział Osłonowy „Gozdawy”, podjęły podobne kroki. Komendant Okręgu „Wilk” uznał ten rozkaz za nieuzasadniony, co doprowadziło do zmiany na stanowisku dowódcy. Mjr Olechnowicz został zastąpiony przez mjr Aleksandra Wasilewskiego, znanego jako „Olesiński”. W dniach od 7 do 17 lipca nastąpił powrót do pierwotnej struktury zgrupowania, która została uzupełniona o nowo powstałe jednostki oraz reaktywowaną 7 Brygadę.
W dniu 18 lipca 1944 roku wszystkie oddziały Zgrupowania nr 1 zostały rozbrojone przez wojska sowieckie, co zakończyło ich formalną działalność w ramach Armii Krajowej.
Działania w operacji Ostra Brama
Na początku lipca 1944 roku skład Zgrupowania nr 1 obejmował kilka brygad: 3., 5., 7. oraz nowo utworzoną 2 Brygadę. Każda z nich miała swoje unikalne zadania i miejsca stacjonowania. Brygada „Szczerbca” znajdowała się w Onżadowie, podczas gdy Brygada „Łupaszki” odpoczywała nad jeziorami Sużańskimi; jej trzeci szwadron stacjonował w Mejrańcach. Natomiast Brygada „Wilhelma” operowała w rejonie Puszczy Rudnickiej.
26 czerwca major Teodor Cetys, znany jako „Sław”, oraz pułkownik Zygmunt Blumski, pseudonim „Strychański”, przedstawili plan akcji mającej na celu odzyskanie Wilna dla ppłk. „Wilka”. Rozkaz operacyjny nr 1 miał na celu określenie ogólnych zasad prowadzenia walki o miasto oraz szczegółowe instrukcje dla jednostek partyzanckich. Plan zakładał utworzenie Zgrupowania Bo
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).